رجشمار فرشرجشمار یکی از اصطلاحات رایج در فرش دستباف است. این مفهوم، یک معیار مهم در تعیین کیفیت و ارزشمندی قالی و قالیچه‌ی دستبافت است. رجشمار واحدی است که با استفاده از آن می‌توان به ریزبافتی و یا درشت بافتی قالی پی برد.

این مفهوم تعداد گره‌های موجود در سانتیمتری خاص از قالی را نشان می‌دهد. بنابراین با مشخص بودن این واحد اندازه‌گیری، به راحتی می‌توان متوجه شد که این فرش ریز بافت یا درشت بافت است. رجشمار یا تعداد گره در یک سطح مشخص از قالی، در مناطق مختلف کشور با نگاه به واحد طولی که در زمان های گذشته در آن ناحیه مرسوم بوده است، متفاوت است. در مناطق ترکی بافت و تبریز رجشمار فرش بافته شده در هفت سانتی متر مشخص می‌شود، در مناطقی مثل اصفهان شش ونیم سانتی متر ،منطقه ی کرمان این اندازه شش و هفتاد و پنج صدم است و در نهایت با ورود رایانه به طراحی فرش،  عدد 10 سانتی متر یا دسیمتر هم به سه واحد قبل افزوده شد.

در این مورد نکته ی مهم و تخصصی وجود دارد که کمتر به آن توجه می‌شود و فروشندگان فرصت طلب از این  کمبود اطلاعات تخصصی مشتریان سواستفاده می‌کنند. به عنوان مثال وقتی فروشنده به شما می‌گوید این فرش دارای رجشمار  40 است باید شما بپرسید رجشمار کدام منطقه‌ی بافت یا بپرسید رجشمار چهل در چند سانتی متر؟

به عنوان مثال وقتی گفته می­شود رج شمار یک فرش 20 است به این معناست که با توجه به منطقه و استان بافت فرش و  در هر7 سانی متر یا شش و نیم یا ده سانتیمتر از(طول یاعرض)فرش 20 گره وجود دارد.

ذرع چیست؟

دانستن این موضوع که اعداد شش و نیم و هفت و … از کجا آمده‌اند و چرا متفاوت هستند نیز جالب است.

در قدیم، به جای متر از واحدی به نام ذرع استفاده می‌شد. مقدار ذرع در مناطق آذربایجان(ترکی بافت) اصفهان(فارسی بافت) و کرمان به ترتیب 112،104،106 سانتی متر بوده است.طراحان و بافندگان این اعداد را برای پیاده سازی روی نقشه‌ی فرش و زمان بافت بر عدد 16 تقسیم می‌کردند تا مکان هر گره را آسان‌تر پیدا کنند.

رجشمار چند است؟

برای پیدا کردن رجشمار، یک خط کش را بر روی پشت قالی بافته شده قرار داده و تعداد گره‌ها را می‌شماریم. در فرش دستباف خط کش را می‌توان در طول یا عرض فرش قرار داد و اقدام به شمارش نمود.

رج چیست؟

اصطلاح رج تا حدود زیادی با مفهوم رجشمار متفاوت است و بهتر است این تفاوت را بدانیم.

پیش از توضیح این واژه لازم است کمی از روش بافت یک قالی خواب دار بگوییم، تا تصویر روشنی از  اصطلاح رج به دست آید.

بافنده ی قالی بعد از چله کشی(تاردوانی) و طی مراحل اولیه ای نظیر گلیم بافی ابتدای بافت، هم سطح سازی آغاز بافت، آماده سازی نخ های شیرازه و …، برای به تصویر کشیدن طرح مورد نظر با بهره از گره،  اولین دو جفت از تارهای یک سمت قالی را میگیرد و با نخ یا خامه ای به طول 2 الی 4 سانتیمتر، گرهی را دور این دو تار می پیچد. اولین نقطه ی قالی نقش می شود. به همین ترتیب تا اخرین دو جفت تار، گره ها و نقطه ها بافته می شوند. بعد از اتمام تارها دو پود ضخیم و نازک را با استفاده از ابزاری به نام کرکیت(دفه ) بر گره ها می کوبند. وقتی آخرین ضزبه ی کرکیت زده شد کار تمام است و در اصطلاح گفته می شود یک رج بافته شد.

فرش درشت بافت و ریز بافت

به فرشی درشت بافت گفته می‌شود که تعداد گره یا رج‌های موجود در هر 10 سانتیمتر (امروزه به سبب سهولت معمولا تعداد گره‌ها در این واحد سطح محاسبه می‌گردد) از آن کم باشد. در بافتن این نوع قالی‌ها معمولا از نخ‌های پشمی با ضخامت زیاد بهره می‌برند. به فرشی ریز بافت گفته می‌شود که تعداد گره‌های موجود در هر 10 سانتیمتر آن زیاد باشد.

قالی‌های درشتباف: قال‌ی‌هایی هستند که رجشمار آن­ها کمتر از 40 گره در هفت سانتیمتر یا 57 گره در ده سانتیمتر است.

قالی‌های نیمه ریز بافت: قالی هایی هستند که رجشمار آن­ها بین 40تا 60 گره در هفت سانتیمتر یا 57 تا 85 گره در ده سانتیمتر است.

قالی‌های هنری یا ریز بافت: قالی هایی هستند که رجشمار آن­ها بیشتر از 60 گره در هفت سانتیمتر یا 85 گره در ده سانتیمتر است.

نکته‌ی مهمی که در مورد این رجشمار ها وجود دارد این است که در قالی‌های ریزبافت یا هنری، نوع گره متفاوت است. به سبب فشردگی چله‌ها در رجشمارهای بالا، به هنگام بافت انگشت بافنده امکان نفوذ به چله‌ها را ندارد و پیچش خامه (نخ، پرز) به دور تارها باید استفاده از قلاب انجام ­گردد. گره های با قلاب به گره‌های متقارن یا ترکی معروف هستند.

در این مطلب می توانید اطلاعات بیشتری درباره­ی انواع گره­‌ها و چرایی اهمیت آن‌ها بخوانید.